Ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, την Πέμπτη 9 Ιουλίου 2026, στην 30ή Συζήτηση Στρογγυλής Τραπέζης του Economist, στο Λαγονήσι.

Ο κ. Δένδιας συμμετείχε στη θεματική ενότητα “Guarding the future: defending Europe at strategic frontiers”, στο πλαίσιο της οποίας είχε συζήτηση με τον Daniel Franklin, executive editor & senior editor του «The Economist».

Στη συζήτηση παρέστησαν ο Υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ Στρατηγός Δημήτριος Χούπης, ο Αρχηγός ΓΕΝ Αντιναύαρχος Δημήτριος–Ελευθέριος Κατάρας ΠΝ, ο Επίτροπος για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του Κοινοβουλίου της Ουκρανίας Dmytro Lubinets, ο πρώην Υφυπουργός Εξωτερικών και πρώην Πρέσβης των ΗΠΑ στην Ελλάδα Geoffrey Pyatt και επικεφαλής ξένων διπλωματικών αντιπροσωπειών στην Ελλάδα.

Στο περιθώριο της συμμετοχής στην 30ή Συζήτηση Στρογγυλής Τραπέζης του Economist, ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας είχε σύντομες συναντήσεις, μεταξύ άλλων, με την Πρόεδρο της Διαρκούς Επιτροπής Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών Υποθέσεων του Κοινοβουλίου Ντόρα Μπακογιάννη, τον Υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνο Πλεύρη, τον Γενικό Γραμματέα στον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) Feridun Sinirlioglu, τον Σεβασμιώτατο Μητροπολίτη Αλεξανδρουπόλεως κ.κ. Άνθιμο, τον πρώην Υπουργό Εξωτερικών της Αιγύπτου Sameh Shoukry και με πρέσβεις ξένων κρατών στην Ελλάδα.

Ακολουθεί το κείμενο της συζήτησης του κ. Δένδια με τον Daniel Franklin (μετάφραση από τα αγγλικά):

D. FRANKLIN:

Καλημέρα σας. Καλώς ορίσατε στη 2η ημέρα του Συνεδρίου μας.

Θα ξεκινήσουμε όμως σήμερα με μία συζήτηση. Ένα από τα θεμελιώδη πάνελ της εκδήλωσης έχει να κάνει με την άμυνα και την προάσπιση των συνόρων της Ευρώπης.

Με μεγάλη μου χαρά καλωσορίζω για την πρώτη μας συζήτηση τον Υπουργό Εθνικής Άμυνας, τον κύριο Δένδια, ο οποίος θα ρίξει φως σε πολλά πράγματα, μεταξύ αυτών και όλα όσα συνέβησαν χθες στην Άγκυρα.

Κατά πρώτον, ευχαριστούμε πολύ που είστε ξανά εδώ. Δεν ξέρω πόσες φορές σας έχουμε καλέσει. Αρκετές, το εκτιμούμε πάρα πολύ αυτό.

Θα έλεγα ότι είναι πολύ καλή η χρονική συγκυρία καθώς είχαμε τη Διάσκεψη Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, οπότε όλοι αναμένουν να ακούσουν από εσάς τα συμπεράσματα όλων όσων συνέβησαν στην Άγκυρα.

Να αισθανόμαστε καλά; Λίγο πιο αγχωμένοι; Τι;

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Δε θα έλεγα αγχωμένοι, κατά πρώτον ήταν μία πολύ καλά οργανωμένη εκδήλωση. Αυτό πρέπει να ειπωθεί. Επίσης, υπήρχαν πολλές προβλέψεις αναφορικά με τον Πρόεδρο Τραμπ και τους ευρωπαίους συμμάχους του, ότι θα είχανε μεταξύ τους προβλήματα και διαφωνίες.

Όλα αυτά δεν υλοποιήθηκαν ποτέ. Θα έλεγα ότι ήτανε μία εκδήλωση η οποία εξελίχθηκε πολύ ομαλά. Επανέλαβε ο Πρόεδρος Τραμπ την ανάγκη να δαπανήσουν περισσότερα οι ευρωπαίοι σύμμαχοι.

Να αναλάβουν μεγαλύτερο και πιο ισότιμο μέρος από αυτό το βάρος. Θα έλεγα όμως συνολικά η εκδήλωση ήταν πολύ επιτυχημένη σε επίπεδο ΝΑΤΟ.

D. FRANKLIN:

Υπήρχαν όμως και θα σας ρωτήσω, υπήρχαν μία δύο στιγμές έτσι πολύ ιδιαίτερες. Το ένα ήταν το θέμα της Γροιλανδίας που επανήλθε. Ίσως όχι τόσο έντονα, όχι κατά τη διάρκεια της διάσκεψης κορυφής. Πώς το ερμηνεύετε αυτό;

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Αυτό είναι ένα θέμα που πρέπει να απαντηθεί από την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών, όχι από μένα.

Εγώ οφείλω να πω ότι στις επίσημες συζητήσεις, στην επίσημη συνάντηση κατά την οποία εγώ ήμουν παρών, αυτό το θέμα δεν αναφέρθηκε. Ο Πρόεδρος Τραμπ είπε πράγματα εκτός συνάντησης, αυτό είναι άλλο πράγμα, και αφορά την κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής.

D. FRANKLIN:

Μίλησα το πρωί με τον Υπουργό Άμυνας της Ισπανίας, ότι ο τόνος αυτός θα ήταν λίγο διαφορετικός, επειδή έγινε αυτή η «επίθεση» σε εισαγωγικά προς την Ισπανία, ότι είναι ένα πολύ κακό μέλος του ΝΑΤΟ και αναφέρθηκαν εμπορικές κυρώσεις, δεν ξέρω ακριβώς και ποιες ήτανε αυτές οι εμπορικές κυρώσεις στην Ισπανία…

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Δε θα έλεγα επίθεση, ο Πρόεδρος Τραμπ έχει έναν θα έλεγα απλά ασυνήθιστο τρόπο να εκφράζεται.  Τούτου λεχθέντος, τόσο εμείς, όσο και η Ισπανία, είμαστε δύο χώρες σε διαφορετικά σημεία της Ευρώπης και το βασικό θέμα που συζητήθηκε ήταν η δαπάνη άνω του 3,5% του ΑΕΠ για την άμυνα, συν ένα επιπλέον 1,5% του ΑΕΠ για πρόσθετες δαπάνες, που θα προστεθεί στο 3,5% και αυτό ήταν μια απόφαση που είχε αποφασιστεί πριν από ένα μήνα στην Χάγη, ομοφώνως.

Η Ελλάδα σταθερά, όλα τα χρόνια, δαπανά άνω του ορίου που έχει θέσει το ΝΑΤΟ, οπότε δεν υπήρχε κάποια κατηγορία εις βάρος της Ελλάδος. Το τι η Ισπανία υποστηρίζει, αυτό αφορά τον Πρωθυπουργό Σάντσεθ, όχι εμένα.

D. FRANKLIN:

Ακούσαμε χθες την Πρέσβη των Ηνωμένων Πολιτειών στην Ελλάδα, που είπε ότι η Ελλάδα κατέχει μια εξαιρετική θέση σε ότι αφορά τις σχέσεις της με τις Ηνωμένες Πολιτείες, όμως ας το δούμε με λίγο πιο ευρύ τρόπο, σε επίπεδο Συμμαχίας δηλαδή.  Υπήρξε πρόοδος σε ό,τι αφορά τις δαπάνες, αλλά σε ό,τι αφορά άλλες χώρες π.χ. στη δική μου χώρα στη Βρετανία, είναι δύσκολο να φτάσει σε αυτό το επίπεδο.

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Είχαμε την παρουσία του Πρωθυπουργού του κυρίου Στάρμερ, ο οποίος βρίσκεται βεβαίως στην «έξοδο», ο οποίος είπε ότι “η δέσμευση του Ηνωμένου Βασιλείου θα τηρηθεί, θα δαπανήσει περισσότερα”.  Και επίσης μιλάμε πολύ για τη δαπάνη. Εγώ θα έβαζα μια άλλη παράμετρο. Πρέπει να δαπανούμε πιο αποδοτικά.  Το θέμα δεν είναι μόνο το ποσό, δεν είναι τα χρήματα που δαπανούμε, διότι να είμαστε ειλικρινείς, ναι υπάρχουν ανάγκες και υπάρχουν και κοινωνικές ανάγκες που πρέπει να στηρίζουμε και η παγκόσμια οικονομία αλλάζει, είναι κρίσιμο λοιπόν να στηρίξουμε την κοινωνία.

Οπότε το να ρίχνουμε χρήματα μόνο στην άμυνα δεν είναι η απάντηση, δεν είναι ο μόνος δείκτης, είναι ένας δείκτης. Η αποδοτικότητα των χρημάτων που δαπανούμε, είναι αυτή που παίζει κρίσιμο ρόλο και θεωρώ ότι αυτό είναι και το επόμενο επίπεδο των συζητήσεων εντός του ΝΑΤΟ. Σαφώς έχει πιο έντονα τεχνικό χαρακτήρα, αλλά είναι εξίσου σημαντικό ζήτημα.

D. FRANKLIN:

Θα επανέλθω σε αυτό, όμως παράδειγμα η δική μου χώρα, όπως γνωρίζετε πολύ καλά υπάρχει μεγάλη ένταση μεταξύ του Υπουργείου Αμύνης. Ξέρετε πολύ καλά τον κύριο Χίλι.

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Ναι, και λυπάμαι πολύ που θα τον χάσω.

D. FRANKLIN:

Ναι, διότι παραιτήθηκε, διότι ενεπλάκη σε μια μεγάλη έντονη μάχη θα έλεγα με το Υπουργείο Οικονομικών για τις δαπάνες. Μάλλον όχι μόνο για το ποσό των χρημάτων, αλλά υπάρχει μεγάλη και βαθιά υποψία από τους αξιωματούχους που βρίσκουν τα χρήματα από άλλους προϋπολογισμούς και δίνουν τα χρήματα στο Υπουργείο Αμύνης, για το θέμα αυτό που αναφέρατε.  Την αποδοτικότητα των δαπανών και την έλλειψη εμπιστοσύνης. Ότι ναι σας δίνουμε πολλά χρήματα αλλά θα χρησιμοποιηθούν σωστά; Αυτή λοιπόν η συζήτηση, αυτός όλος ο διάλογος, η  δυναμική αυτή έγινε αισθητή;

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Να πω το εξής, για εμένα ήταν προφανές ότι -ποιος είμαι εγώ πρώτα από όλα να κρίνω τι συμβαίνει στο Ηνωμένο Βασίλειο- αλλά τούτου λεχθέντος, υπήρχε μια ένδειξη που μας έδωσε να καταλάβουμε ότι υπήρχε ένα πρόβλημα. Και θα αναφέρω συγκεκριμένα την περίπτωση των επιθέσεων στις αγγλικές βάσεις στην Κύπρο. Εγώ στις 12:00 το μεσημέρι έδωσα την εντολή στις δύο ελληνικές φρεγάτες να προστατεύσουν την Κύπρο απέναντι στην Χεσμπολάχ. Εκτελέστηκε η εντολή στις 22:00 το βράδυ.  Για την Αγγλία χρειάστηκαν 21 μέρες προκειμένου να αποπλεύσουν οι βρετανικές φρεγάτες για να κατέβουν στην περιοχή. Αυτό λέει πολλά.

D. FRANKLIN:

Ναι, κατανοώ ότι υπάρχουν θέματα σε ότι αφορά το επίπεδο ετοιμότητας αλλά και το επίπεδο επενδύσεων στην άμυνα. Όμως, επί της αρχής θα λέγαμε το Υπουργείο Οικονομικών ανησυχούσε ότι έδινε χρήματα για μεγάλα επενδυτικά προγράμματα του Υπουργείου Αμύνης και ότι τα χρήματα αυτά με κάποιον τρόπο δεν θα χρησιμοποιούνταν αποδοτικά.

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Αυτό είναι ένα τελείως διαφορετικό θέμα που αφορά το Ηνωμένο Βασίλειο.

D. FRANKLIN:

Το ερώτημα είναι αν υπήρχε αυτή η δυναμική σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, διότι είπατε ότι πρέπει να δαπανούνται χρήματα με τρόπο έξυπνο, με τρόπο ευφυή, όχι απλά πολλά χρήματα. Εσείς αντιμετωπίζετε τέτοιου είδους έλεγχο για το πώς;

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Ναι, και θα έπρεπε, διότι εγώ δαπανώ τα χρήματα. Από την άλλη όμως είμαστε ανοιχτοί σε ό,τι αφορά αυτά τα θέματα στην Ελλάδα.   Υλοποιούμε μια Ατζέντα η οποία ξεκίνησε τον Ιανουάριο του ’24, την ονομάζουμε «Ατζέντα 2030», η οποία περιλαμβάνει την πλήρη μεταρρύθμιση των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, των δυνάμεων του 21ου αιώνα. Η βασική ιδέα πίσω από όλο αυτό το σκεπτικό είναι ο εκσυγχρονισμός. Όχι απλά η δαπάνη χρημάτων σε μεγάλες πλατφόρμες. Δηλαδή, δεν έχουμε φιλοδοξία να έχουμε ένα αεροπλανοφόρο ή ένα ελικοπτεροφόρο. Είναι κάτι που μας ξεπερνά. Προσπαθούμε να παράξουμε καινοτόμες λύσεις οι οποίες θα εξυπηρετούν διττούς σκοπούς. Ο πρώτος είναι: η υπεράσπιση της χώρας, κατά τη συνταγματική μας επιταγή, απέναντι σε οποιαδήποτε απειλή.

Ο δεύτερος σκοπός είναι: να δημιουργήσουμε συνθήκες ανάπτυξης της οικονομίας μας και αυτό είναι ένα στοιχείο που πρέπει να το λάβουμε υπόψη μας.  Αν δαπανούμε 5% του ΑΕΠ μας, πρέπει να δώσουμε στην κοινωνία κάτι ως επιστροφή. Άρα, για εμάς η ιδέα είναι να δαπανήσουμε με ευφυή τρόπο, με αποδοτικό τρόπο και να χρησιμοποιήσουμε αυτές τις δαπάνες προκειμένου να δημιουργήσουμε ένα ελληνικό οικοσύστημα στον τομέα της άμυνας το οποίο θα μπορεί να παράγει λύσεις διττής χρήσης που θα εξυπηρετούν και όλη την εικόνα μας.

Παρενθετικά, πάντα λέω ότι η Ελλάδα μπήκε στην κρίση του 2010 για δύο λόγους: το δημόσιο χρέος και το γεγονός ότι εισάγαμε περισσότερα από ό,τι εξάγαμε. Στο Υπουργείο Άμυνας αυτή τη στιγμή είμαστε ένα παράδειγμα: πώς μπορούμε να αντιμετωπίσουμε και τα δύο ζητήματα παράλληλα. Πρωτίστως, έχουμε ένα συγκεκριμένο δημοσιονομικό χώρο και κινούμαστε εντός αυτού. Δεν κάνουμε υπερβολικές δαπάνες, ούτε ένα ευρώ παραπάνω από αυτά που έχουμε στη διάθεσή μας.

Δεύτερον, προσπαθούμε να δημιουργήσουμε εγχωρίως παραγόμενες λύσεις οι οποίες έχουν δυνατότητες εξαγωγών και οι οποίες μπορούν να μας βοηθήσουν να αντιμετωπίσουμε το θέμα του ισοζυγίου πληρωμών. Άρα, πέραν της ικανοποίησης του συνταγματικού μας καθήκοντος που είναι η προστασία από απειλές, υπηρετούμε την ελληνική κοινωνία και την οικονομία.

D. FRANKLIN:

Πάμε λίγο να μπούμε πιο βαθιά σε αυτό διότι να πω την αλήθεια οι περισσότεροι Υπουργοί Άμυνας δείχνουν μεγάλο ενδιαφέρον στα drones, έχετε δει την επανάσταση των drones στην Ουκρανία.

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Μάλλον να το πω διαφορετικά τα είχαμε δει και πιο πριν, τα είχαμε δει και στο Ναγκόρνο Καραμπάχ το 2020, απλά δεν το είχαμε παρατηρήσει.

D. FRANKLIN:

Πείτε μας δύο πράγματα, αν θέλετε, για την τρέχουσα κατάσταση με την ανάπτυξη, την κατασκευή. Ποια είναι η ιδιαιτερότητα της αγοράς της Ελλάδος;

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Μπήκαμε σε αυτή την διαδικασία αρκετά αργά. Όμως έχουμε ένα πλεονέκτημα, μπορούσαμε να κάνουμε ένα μεγάλο άλμα προς τα εμπρός μαθαίνοντας από τα λάθη των άλλων. Οπότε να τρέξουμε γρήγορα και να προβούμε σε ακόμα πιο καινοτόμες λύσεις.  Για παράδειγμα, αυτή τη στιγμή η τεχνητή νοημοσύνη είναι τα πάντα. Δεν είναι μόνο το drone αυτό καθαυτό. Είναι το σμήνος των drones στον αέρα, στη θάλασσα, υποθαλάσσια αλλά και επί του εδάφους. Προς τα εκεί κινούμαστε.

Επίσης, σε πολύ περιορισμένο χρονικό διάστημα έχουμε δημιουργήσει γραμμές παραγωγής, και εδώ θέλω να ανοίξω μία παρένθεση. Τα drones δεν είναι όπως όλα τα άλλα. Δεν χρειάζεται να έχεις ένα τεράστιο στοκ, ένα απόθεμα, θα ήταν ανόητο, διότι αναπτύσσονται τόσο γρήγορα που όταν πρέπει να τα χρησιμοποιήσεις έχουν ήδη ξεπεραστεί. Άρα, πρέπει να τα πετάξεις.

Τι κάνουμε;  Δημιουργούμε γραμμές παραγωγής που μπορούν να χρησιμοποιηθούν με αποδοτικότητα εάν και όποτε υπάρξει ανάγκη. Βεβαίως πρέπει να έχεις μία ελάχιστη παραγωγή, ούτως ώστε αυτές οι γραμμές να παραμένουν να είναι ανοιχτές. Όμως, παράγεις περιορισμένο αριθμό για τη συνηθισμένη τακτική χρήση, για να είσαι έτοιμος να ανεβάσεις κλίμακα παραγωγής όταν χρειαστεί. Έχουμε δημιουργήσει δύο στρατιωτικά εργοστάσια, τρία μάλλον, τα δύο ήδη λειτουργούν. Το ένα είναι υπό κατασκευή. Μέχρι τα τέλη του έτους θα είναι σε πλήρη λειτουργία.

D. FRANKLIN:

Κρατικά είπατε;

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Ναι, κρατικά. Του Υπουργείου Αμύνης. Και τρίτον, κάναμε και κάτι που δεν ξέρω αν υπάρχει άλλος στρατός στον κόσμο που το κάνει. Δημιουργούμε εργοστάσια με δυνατότητα μετακίνησης μέσα σε κοντέινερ. Άρα, κάθε μονάδα του ελληνικού στρατού μπορεί με χρήση εκτυπωτών τριών διαστάσεων να εκτυπώσει τα δικά του.

D. FRANKLIN:

Άρα, είναι λιγότερο ευάλωτα σε περίπτωση κρίσης. 

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Ακριβώς. Μπορούμε να τα διασπείρουμε και βεβαίως πολύ γρήγορα να διαφοροποιηθούμε.

D. FRANKLIN:

Πως αυτό ταιριάζει; Ή ταιριάζει με την κατάσταση; Διότι είπατε ότι θέλετε να δημιουργήσετε ένα περιβάλλον επενδύσεων στις αμυντικές ικανότητες της χώρας που να επιτρέπουν και τις εξαγωγές, προσφέροντας όφελος στην ελληνική οικονομία ή αν μη τι άλλο, να προσφέρετε πλεονεκτήματα για την ελληνική οικονομία.  Είναι κομμάτι των drone αυτή η διαδικασία; Όπως και η τεχνολογία κατά των drones.

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Έχουμε παράξει ένα από τα καλύτερα και πιο φτηνά συστήματα κατά των drones στον κόσμο. Είναι το «Κένταυρος». Ένα από τα ελάχιστα στον κόσμο αυτή τη στιγμή που έχουν επιχειρήσει. Βρίσκονται στη δράση, τα έχουμε σε τοποθετημένες στις ελληνικές φρεγάτες. Κατέρριψαν drone των Χούθι στην Ερυθρά Θάλασσα. Νομίζω ότι κοστίζει 50% – 55% λιγότερο από όσο κοστίζει ένα αντίστοιχο σύστημα αν το αγοράσεις από άλλη Ευρωπαϊκή χώρα ή από τις ΗΠΑ. Είναι ένα εξαγώγιμο προϊόν. Υπάρχουν άλλες χώρες που έχουν δείξει ενδιαφέρον και έρχονται στην Ελλάδα για να δουν τι μπορούν να κάνουν. 

D. FRANKLIN:

Πείτε μας και άλλα παραδείγματα. Κάποιες από τις βασικές τεχνολογίες στις οποίες υπάρχουν δυνατότητες εξαγωγών.

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Αυτό που εμείς μπορούμε να κάνουμε, και αυτό θα είναι κάτι πολύ καλό, είναι τα θαλάσσια drone. Λόγω του περιβάλλοντος από το οποίο μπορούν να προέρθουν οι απειλές. Μιλάω για το Αιγαίο, το αρχιπελαγικό περιβάλλον. Μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα σύστημα πολλαπλών βάσεων οι οποίες επικοινωνούν μεταξύ τους και άρα μπορεί να παράξουν, να δώσουν μάλλον απαντήσεις σε τέτοιου είδους προκλήσεις που ουδεμία άλλη χώρα μπορεί αυτή τη στιγμή να κάνει με τρόπο αποδοτικό.

D. FRANKLIN:

Μαθαίνετε πράγματα από το πεδίο της μάχης στην Ουκρανία;

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Βεβαίως. Έχω πάει δύο φορές στην Ουκρανία, δεν είμαι αυτός που θα μάθω επί της ουσίας, εγώ δικηγόρος είμαι. Αυτό που κάνουμε είναι να καταλαβαίνουμε πολλά πράγματα, όμως η Ουκρανία, το Ιράν, ο Περσικός Κόλπος, είναι διαφορετικές περιπτώσεις. Η ταχύτητα της καινοτομίας είναι έξι μήνες, πρέπει να καταλάβετε ότι μετά από έξι μήνες έχουν αλλάξει πάρα πολλά πράγματα. Οπότε αν δεν έχεις έναν μηχανισμό να κατανοεί την αλλαγή άμεσα και να την υλοποιεί πάρα πολύ γρήγορα και να αναπαραγάγει αυτό που έχεις ήδη κάνει, ενώ παράλληλα να δοκιμάζεις τον εαυτό σου συνέχεια, δεν μπορείς να επιβιώσεις στον σύγχρονο κόσμο.  Και εικάζω ότι μέχρι την εποχή που η τεχνητή νοημοσύνη θα έχει ενσωματωθεί ακόμα περισσότερο στην παγκόσμια οικονομία και στις γραμμές παραγωγής, εμείς θα έχουμε ένα περιθώριο, μία περίοδο καινοτομίας, που θα είναι μικρότερη από έξι μήνες.

D. FRANKLIN:

Μιλήσατε για κάποια από τα πλεονεκτήματα της Ελλάδος, ένα από αυτά είναι το θαλάσσιο περιβάλλον, μπορείτε άρα να κάνετε άλματα και να περάσετε κάποια στάδια εξέλιξης, ποια όμως είναι τα κενά, οι ελλείψεις; Πάντα υπάρχουν κενά βεβαίως, σαφώς, ποια είναι αυτά τα κενά στα οποία πρέπει να κινηθείτε πιο έντονα, για να καλύψετε το κενό, σε ποιους τομείς επικεντρώνεστε;

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Νομίζω ένα είναι ξεκάθαρο και το έχω αποδεχθεί όταν ξεκινήσαμε την τεχνική αυτή συζήτηση, είναι ότι αργήσαμε να μπούμε στο παιχνίδι.

Ο δικός μας ο στρατός, λόγω ιστορικών λόγων, επικεντρωνόταν σε μεγάλες πλατφόρμες, φρεγάτες, αεροπλάνα, τεθωρακισμένα, αυτή ήταν η ουσία του σκεπτικού. Από το 2024 μέχρι το 2026, κάτι λιγότερο από ενάμισι χρόνο, έπρεπε να αλλάξουμε όλη τη νοοτροπία και αυτό είναι το πιο δύσκολο. Το πιο δύσκολο αυτή τη στιγμή δεν είναι να αλλάξεις από τα τεθωρακισμένα και να πας στα drown, αυτό είναι κάτι εφικτό, το πιο σημαντικό είναι να αλλάξεις τη νοοτροπία των αξιωματικών που κάνουν χρήση αυτών των μέσων. Να καταλάβουν δηλαδή ότι η τεχνητή νοημοσύνη ή τα drone είναι το σήμερα και το αύριο. Και αν δεν καταλάβουν αυτή την αλλαγή και δεν την υλοποιήσουν και στις δομές μας και να πω το εξής, αν έχεις μία δομή η οποία είναι πολύ αυστηρή, στην οποία ο λοχαγός πρέπει να αναφέρεται στον ταγματάρχη, ο ταγματάρχης πρέπει να αναφέρεται στον συνταγματάρχη, ο συνταγματάρχης πρέπει να αναφέρεται στον ταξίαρχο, ο ταξίαρχος πρέπει να αναφέρεται στον υποστράτηγο, ο υποστράτηγος πρέπει να αναφέρεται στον γενικό γραμματέα, ο γραμματέας στον υπουργό και τα λοιπά, αυτό δεν μπορεί να σου δώσει αποδοτικότητα. Πρέπει να επιτρέψεις ακόμα και σε επίπεδο λόχου, ακόμα και σε επίπεδο τάγματος, τη δυνατότητα λήψης αποφάσεων. Κι όπως είπα πριν, η λύση μεταφοράς μονάδων παραγωγής σε container θα δίνει τη δυνατότητα και για αποφάσεις παραγωγής. Δεν θα χρειάζεται πλέον την έγκριση του υπουργού ή του αρχηγού του επιτελείου, όχι. Έχουμε, πρέπει να δημιουργήσουμε ένα νέο πλαίσιο κατανόησης όλων όσων συμβαίνουν. Παρενθετικά, η Ουκρανία ήταν πάρα πολύ πετυχημένη σε αυτό το κομμάτι.

D. FRANKLIN:

Να είμαστε ειλικρινείς, ο λόγος που η Ελλάδα πετυχαίνει αυτούς τους στόχους και έχει ένα υψηλότερο ποσοστό του ΑΕΠ της που πηγαίνει στην άμυνα οφείλεται στις ανησυχίες ασφαλείας λόγω της Τουρκίας. Έναν σύμμαχο μέλος του ΝΑΤΟ, όμως μια πηγή ανησυχίας για την ασφάλεια της Ελλάδας. Ποια λοιπόν η τρέχουσα κατάσταση στις σχέσεις με την Τουρκία; Από ότι φαίνεται η Τουρκία θα πάρει νέα αεροσκάφη.

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Ελπίζω πως όχι.

D. FRANKLIN:

Μπορείτε να σχολιάσετε επ΄ αυτού και ποιες είναι οι προεκτάσεις. Πώς αυτό αλλάζει το περιβάλλον ασφαλείας και τις βασικές σας ανησυχίες;

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Να είμαι ειλικρινής μαζί σας. Αν έλεγα κάτι διαφορετικό κανείς δε θα με πίστευε. Η Ελλάδα δε θα χαρεί αν η Τουρκία πάρει τα F-35 ή αν η Τουρκία πάρει τους κινητήρες για τα αεροσκάφη νέας γενιάς. Η γενική μας προσέγγιση επ΄ αυτού είναι η εξής. Δεν θα κρίνουμε εμείς τι κάνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και σε ποιους πωλούν εξοπλισμό. Αυτό είναι θέμα της κυβέρνησης των ΗΠΑ.  Απλά κάνουμε ένα ερώτημα.  Είναι όντως προς όφελος των ΗΠΑ, ναι ή όχι;  Αυτό εναπόκειται στην αμερικανική Κυβέρνηση και στον αμερικανικό λαό να απαντήσει. Να κάνω ένα μικρό σχόλιο. Είναι βέβαιο ότι για την Κυβέρνηση των ΗΠΑ το ΝΑΤΟ και κυρίως η σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο είναι  θεμελιώδους σημασίας. Άρα το να δώσεις μια πλατφόρμα στην Ανατολική Μεσόγειο χωρίς τον περιορισμό ότι αυτή η πλατφόρμα δεν θα χρησιμοποιηθεί εις βάρος άλλου κράτους-μέλους, αυτό είναι προς όφελος ή όχι των ΗΠΑ. Το ίδιο ισχύει και για την Ελλάδα βεβαίως. Πάω εγώ στις Ηνωμένες Πολιτείες, κάνω ένα ταξίδι και συναντώ τον Υπουργό Πολέμου Χέγκσεθ και μου λέει «θα σου δώσω τα F-35 αλλά δε θα επιτεθείς στην Τουρκία με τα F-35», τι θα έλεγα εγώ εκείνη την ώρα; Απαράδεκτο, δεν το δέχομαι; Ή θα έλεγα ότι δεν έχω πρόβλημα διότι δεν σκοπεύω κάτι τέτοιο στην Ιταλία ή σε κάποιο άλλο κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ.

D. FRANKLIN:

Άρα αν αυτή ήταν η προϋπόθεση για την πώληση των F-35 θα ήσασταν σύμφωνος εσείς με την πώληση;

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Αυτό αφορά την Κυβέρνηση και τον Πρωθυπουργό να απαντήσει. Η δική μου συμβουλή θα ήταν ναι, όποιος πουλά οτιδήποτε σε ένα σύμμαχο με τον περιορισμό αυτό – ας μην το απομονώσουμε μόνο στην δική μας σχέση- ας πούμε τη Ιταλία ή στην Ισπανία ή με το Ηνωμένο Βασίλειο, νομίζω ότι είναι στοιχειώδες ότι αυτές οι πλατφόρμες που πωλούνται από τη μία χώρα στην άλλη εντός του  ΝΑΤΟ, δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος μέλους του  ΝΑΤΟ.

D. FRANKLIN:

Θεωρητικά αυτό το παρουσιάζετε στην αμερικανική Κυβέρνηση.

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Ναι. Επειδή είναι θέμα διπλωματίας δε θα ήθελα να το σχολιάσω ανοιχτά αλλά θα προσπαθήσουμε πολύ σκληρά να το μεταφέρουμε αυτό.

D. FRANKLIN:

Επειδή έχουμε λίγο χρόνο, ας κάνουμε ένα βήμα πίσω και ας δούμε τη κατάσταση με τον πόλεμο στο Ιράν. Από ό,τι φαίνεται ανάβουν ξανά οι φλόγες του πολέμου εκεί. Τι θεωρείτε, τι πιστεύετε ή τι φοβάστε ότι μπορεί να συμβεί, πώς ερμηνεύετε αυτό που συμβαίνει αυτή τη στιγμή;

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Κατά πρώτον, σήμερα το πρωί δεν ήμουν καθόλου χαρούμενος διαβάζοντας τις αναφορές. Δεν ξέρω τι θα συμβεί, δεν είμαι καλός στις προβλέψεις, ούτε απαραίτητα και στην ανάλυση. Αυτό, όμως, που σίγουρα μπορώ να πω είναι ότι αυτό που είναι καλό για την Ελλάδα, αυτό που είναι καλό για την Ευρωπαϊκή Ένωση και για το  ΝΑΤΟ και για την ελληνική οικονομία είναι η διατήρηση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας και να γίνει το Ιράν μία φυσιολογική χώρα, να μην εξάγει τρομοκρατία, να μην εξάγει αστάθεια, να μην απειλεί, να μην εξαπολύει βαλλιστικούς πυραύλους σε όλη την περιοχή.  Δηλαδή για ποιο λόγο επιτέθηκε στη Σαουδική Αραβία, στο Μπαχρέιν; Γιατί επιτέθηκε στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα; Γιατί και μέσω της Χεζμπολάχ επιτέθηκε στις αγγλικές βάσεις στην Κύπρο; Ήταν προφανές ότι αυτές οι βάσεις δεν χρησιμοποιούνταν εις βάρος του Ιράν με οποιοδήποτε τρόπο.  Οπότε τι αναμένω από το Ιράν; Αναμένω να δράσει με έναν τρόπο υπεύθυνο. Και βεβαίως τα Στενά του Ορμούζ δεν ανήκουν στο Ιράν, είναι διεθνή ύδατα. Φανταστείτε τι θα συνέβαινε αν οποιαδήποτε χώρα στον κόσμο θεωρούσε ότι μπορούσε να μπλοκάρει τη ναυσιπλοΐα και να επιβάλλει διόδια, εμείς στο Αιγαίο, η Ισπανία στο Γιβραλτάρ, η Αργεντινή και η Χιλή στα Στενά του Μαγγελάνου και επιβάλλοντας κάποια διόδια, η Σιγκαπούρη και η Ινδονησία να κλείσουν τα Στενά του Malacca.

D. FRANKLIN:

Μας παρουσιάζετε ένα σενάριο…

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Ναι, αλλά αυτός είναι ο εφιάλτης για την παγκόσμια οικονομία. Μετά θα έχουμε μηδενική ανάπτυξη στην οικονομία μας, θα επιστρέψουμε σε αρνητικό πρόσημο, θα πέσουμε σε ύφεση και θα έχουμε απόλυτη καταστροφή, θα καταρρεύσει το κοινωνικό μας μοντέλο.  Αυτό δεν μπορεί να επιτραπεί. Πρέπει να γίνει ξεκάθαρο στο Ιράν, πάρα πολύ ξεκάθαρο, απολύτως ξεκάθαρο ότι αυτό δεν είναι αποδεκτό. Διότι αν το επιτρέψουμε αυτό θα δημιουργήσει ένα παράδειγμα και άλλοι θα το ακολουθήσουν.

D. FRANKLIN:

Προφανώς δεν θέλετε κάτι τέτοιο να συμβεί. Πώς το αποτρέπετε όμως;

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Κατά πρώτον, είμαστε η Ελλάδα, έχουμε ένα πολύ μεγάλο εμπορικό στόλο, τον μεγαλύτερο στον κόσμο, αλλά δεν κοιτάμε πάνω από το ύψος μας. Ναι, στο παρελθόν το κάναμε, με τον Μέγα Αλέξανδρο, αλλά δεν είμαστε σε αυτό το επίπεδο, δεν πρόκειται να κάνουμε εκστρατεία εις βάρος του Ιράν. Είμαστε μέλος του ΝΑΤΟ, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, είμαστε σύμμαχοι των ΗΠΑ και ξεκάθαρα λέμε ότι αυτό δεν μπορεί να επιτραπεί. Υπάρχουν πολλοί τρόποι να το δεις, ένας τρόπος είναι η σκληρή ισχύς σου, που το εφαρμόζουν οι ΗΠΑ. Υπάρχουν κι άλλες λύσεις, οικονομικές κυρώσεις και υπάρχουν και κάποια πράγματα που η παγκόσμια οικονομία μπορεί να κάνει, για να προστατευθεί. Κι εδώ δεν κάνω κάποια εξαίρεση για την Κίνα ή για άλλες χώρες, που είναι φίλιες προς το Ιράν, διότι σε τελική ανάλυση η Κίνα για παράδειγμα έχει πολλά να χάσει στα Στενά του Ορμούζ, πολύ περισσότερα από ότι η Ελλάδα.

D. FRANKLIN:

Δεν έχουμε χρόνο, οπότε μια τελευταία ερώτηση, ποια είναι η πρώτη σας προτεραιότητα για το επόμενο έτος ως Υπουργός Άμυνας της Ελλάδος;

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Έχω πει ξεκάθαρα από την πρώτη μέρα, όταν λέω η «Ατζέντα 2030» σημαίνει ότι, αν και δε θα είμαι εκεί μέχρι το 2030, θέλω να δω τις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις το 2030 να είναι από τις πλέον μοντέρνες, εκσυγχρονισμένες, αν όχι οι πιο εκσυγχρονισμένες ένοπλες δυνάμεις εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και επίσης να δούμε ανάπτυξη στην ελληνική οικονομία, ως αποτέλεσμα αυτής ακριβώς της δαπάνης που έχει γίνει για τις Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.

D. FRANKLIN:

Ανυπομονούμε να σας ξαναδούμε λοιπόν, για να περιγράψουμε την πρόοδο που θα έχει καταγραφεί μέχρι τότε. Σας ευχαριστώ πολύ.

Ν. ΔΕΝΔΙΑΣ:

Να είστε καλά, ευχαριστώ πολύ.

Μετά την ομιλία του, ο κ. Δένδιας ανέφερε σε δήλωσή του:

«Με μεγάλη μου χαρά συμμετείχα για πολλοστή φορά στο Συνέδριο του Economist εδώ, στο Λαγονήσι. Συγχαρητήρια για τα τριακοστά γενέθλια!

Θα ήθελα όμως να πω, από μια γενικότερη θεώρηση, ότι αυτή η εκδήλωση και παρόμοιες εκδηλώσεις είναι σημαντικές για τη χώρα, διότι είναι ένα φόρουμ στο οποίο ανταλλάσσονται απόψεις και μπορούν και διατυπώνονται σκέψεις και ιδέες πέρα από το στενό τραπέζι μιας διπλωματικής διαπραγμάτευσης ή μιας ανταλλαγής υπουργικών ή πρωθυπουργικώναρχηγών κρατών επισκέψεων.

Μπορούμε εδώ να δημιουργούμε ένα κύτταρο σκέψης, το οποίο μπορεί να βοηθήσει και τη διεθνή παρουσία της Ελλάδας, αλλά και την αντίληψη των δικών μας θέσεων στο εξωτερικό και των σκέψεων άλλων κρατών, εδώ στην Ελλάδα. Και πάλι θερμά συγχαρητήρια.

Χρόνια πολλά! Ελπίζω να είμαι εδώ και στα 31α και στα 32α, να μην το πάμε και πολύ μακριά από εκεί και πέρα. Ευχαριστώ πολύ».